W TRAKCIE OPRACOWANIA Data ostatniej modyfikacji: 17.05.2024
BEZBRONNY przym.
Słowniki:
nie notują
Najwcześniejsze poświadczenie: 1606-1608
Formy: lp M. m bezbronny; ż bezbronna; D. m bezbronnego; ż bezbronnej; B. m żyw bezbronnego; N. m bezbronnym; ż bezbronną; lm M. mos bezbronni; nmos bezbronne; B. mos bezbronnych; nmos bezbronne
Znaczenia:
1. »niemający broni, nieuzbrojony«: Wszyscy szli bezbronni, a nie może jej też nikt nosić po mieście, pogotowiu na zamek z nią przyjachać, chyba w drogę. NiemPam 47. Za taką tedy zdradą armatę już swoję ręczną pooddawawszy, tem snadniej jako bezbronnych zewłóczyli ze wszystkiego. NiemPam 75. Tráfiło się że żołnierz ieden/ zábił Oycá towárzyszá swoiego/ ktory z nim pod iedną chorągwią służył; ten chcący się zemścić śmierci Oycá swoiego [...] upátrował nań pogody/ áby go mogł kędy zdybáć bezbronnego. Y upátrzył sobie czás kiedy on boso y bez broniey obchodził groby. StarKaz II, 539. Wiem, nie Kupido zranił mię bezbronny, Raczej, Halino, twój wzrok nieuchronny, Który i duszę przez ciało przenika, I serce tyka. ZimSRoks 100. Przyjachało Szwedów trzech [...] Wyszedł do nich (Pan Łukasz) z ludzkościéj z gospodarzem. Że gospodarz był bezbronny, zaraz się na niego srożył z gniéwem ten rajtar. WierzbKon 104. Nie wiedzie się S. Ignácemu świecka woyná/ bezbronnym zakonnikiem piekło burzy. BujnDroga 211. Sylla zdradziecko postępuiąc z niemi rozkazał wprzody Woysku onemu oręze poodbierac, y wszytkich ogołem wyzabiiac, a potym do bezbronnego Sakrypartu wpadszy na Czterdziesci tysięcy Ludzi powytracał. SzołHist 3. Rycerz Godziemba nazwany, potężnie rażąc nieprzyiaciela, od broni odpadł; do bliskiego tedy lasu uchodził, ale że y tam za nim Morawczyk nacierał, spodziewaiac się, że bezbronnego snadno w łyka weźmie; Godziemba chybko skoczy z konia. NiesKor II 242.
Związki frazeologiczne: ręką bezbronną »będąc nieuzbrojonym«: W tym gdy ręką bezbronną mężnie czyni sielá/ Niechcąc umrzeć bez pomsty/ z tełu go pożełá Nożem krwáwym Láchezys. TwarSLeg 35.
2. »niemogący się bronić, niemający warunków do obrony; słaby, bezsilny«: Ludzie iáko owieczki iákie bezbronne/ żadnego rysztunku nie máią/ czymby się bronić mogli nieprzyiaciołom swoim dusznym. StarKaz II, 92. Starożyty w Podgorzu szlachtą są Faglowie. Ptak po polsku, fogiel po niemiecku się zowie. Nie krogulec przepiorki, co mu połow łatwy; Nie jastrząb, co bezbronne gniecie kuropatwy [...] Ale w rodzie Faglowie lęgą się sokolem. PotFraszBrück II 341. A to dla tey przyczyny osobliwie, święty Młodzian ták postępował, áby czárt przeklęty Niezástał duszy iego prożney, y bezbronney. DamKuligKról 226. Wolny szlachcic rozumieiąc się bydź bespiecznym od wszelkich napaści, niedba czy Rzeczpospolita słaba y bezbronna. LeszczStGłos 8.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]
*BEZBRONNY
w funkcji rzeczownika
Formy:
Znaczenia:
»niemający broni, nieuzbrojony«: Ieden wzaiem drugiemu dodawszy potuchy Siecze, rąbie bez bronnych, kole kędy moze Nie dba naPłacz naModły, owszem gorzy sroze. PotWoj 109. On pomalenku do tegosz domku wszedł y bezbronnego zastawszy na łozku przypadł. HistŚwież 108.
[więcej cytatów w Korpusie Barokowym]

Patrz *bezobronny, nieobronny.
Autor: